Mr. Milyoner

Tasarruf + Birikim + Yatırım = Finansal Özgürlük

“Nasıl Milyoner Oldu?” Serisi Final – Milyoner: 2017

“Nasıl Milyoner Oldu?” Serisi Final – Milyoner: 2017

İtiraf ediyorum; bu blogu açtığım Ağustos 2017’de henüz milyoner değildim! Blog için isim düşünürken aklımda olan birçok alternatif arasındaki Mr. Milyoner ifadesi gerçekten ilgi çekiciydi. Fakat bir sorun vardı; ben milyoner değildim ki henüz! Yalnız çok az fark kalmıştı, ben de iyimser ve kötümser senaryolar içeren hesaplamalar yaptım. Gördüm ki 2017 bitmeden 1.000.000 TL’ye ulaşmam içten bile değil. Sonra da blogun ismini Mr. Milyoner koymaya ve sözümü doğru çıkarmak için gerçekten birikim değerini artırmaya azimle çalışmaya karar verdim 🙂

Parayla imanın kimde olduğu belli olmaz denir. Doğrudur, bizde görüntüyle gerçek arasında ciddi farklar olabiliyor. Örneğin; lüks bir yaşam tarzına sahip bir komşunuzu zengin sanırken birkaç ay sonra kapılarına icra geldiğini görebilirsiniz.. Asıl söylemek istediğim; birbirimizin gerçek varlığı konusunda neredeyse hiçbir fikrimiz olmuyor genelde. Aile üyelerinin, hatta karı-kocaların, bile rakamların durumundan bihaber olabiliyor. Ben de tam tersi kuruşu kuruşuna detaylara girerek anlatıyorum, hem de hiç tanımadığım insanlara.. Hava atmak gibi bir amacım olmadığına sanırım bu geçen bir yılda anlattıklarımı okuyanlar kefil olacaktır.

Büyük laflardan çok küçük icraatlara inanırım. İşte bu yüzden anlatıyorum: her kim dinlemek isterse, genç yaşta birikim sahibi olmanın mümkün olduğunu “küçük icraatlarımla” gösteriyorum.


Bu yazı 11 parçadan oluşan serinin sonuncusu. Serinin ilerleyişi şu şekilde:


Milyoner

Siteye ve bir nevi avatarıma isim düşünürken Mr. Milyoner alternatifi için aklıma gelen ilk cümle “Çarıklı milyoner” olmuştu 🙂 Sıkı bir Kemal Sunal hayranıyımdır, her filmini daha önce yüzlerce kez izlemiş olmama rağmen yine zevkle izlerim. Çarıklı Milyoner filmini hiç duymamış olanlar şu fragmana bakabilir:

 

Tamam, Çarıklı Milyoner miras sayesinde zengin oluyor. Yalnızca şans eseriyle, sadece isimler benzer. Ama milyoner olmakla ilgili algımız bugün de çok farklı değil galiba. Yazının girişinde bahsettiğim gibi zenginmiş gibi yapan komşu mu, yoksa zengin olduğu halde mütevazi bir yaşam tarzına sahip bir “varyemez” mi? Haydan gelen huya mı gitmeli? Zor kazanan zor mu harcamalı? Allah aşkına nedir bu parayla alıp veremediğimiz?

Kime Milyoner Denir?

Kendime milyoner diyorum ama bazıları bu tanımlamayı doğru bulmayabilir. Mesela Twitter’da bir okuyucu nakit 1 milyon TL olması gerektiğini iddia etmişti. Başkası için farklı kriterler geçerli olabilir. Ama ben mütevazi bir çalışan olarak ev ve arabayı da katıyor, toplam birikim ve varlığı göz önünde bulunduruyorum. İşi yokuşa sürmeye ne gerek var 🙂 Ayrıca dünya gözüyle milyoner de mi olmayalım yani 😛

Fakat bu yazıyı yazarken $/TL kuru yaklaşık 6 TL seviyelerinde, yani 1.000.000 TL ancak 166.666 $ ediyor… Yani artık milyoner olmanın da galiba pek bir numarası olmayacak! Fakat bizim elimiz de armut toplamıyor hani..

Açılış Bakiyesi

2017 – 1 Ocak itibarıyla (tutarlar o günün parası değeriyledir)

Dönem Başı Varlıklar  – 805.448 TL

  • 266.000 TL değerinde Ev
  •  75.000 TL değerinde 1+1
  •  56.480 TL değerinde Araba
  • 113.100 TL değerinde Altın (870 gram)
  •  52.421 TL değerinde ABD Piy. Hisse
  • 150.694 TL değerinde Dolar
  •  70.224 TL değerinde Kira Sertifikası
  •    2.850 TL değerinde Türk Lirası Mevduat
  •  18.679 TL değerinde BES bakiyesi

Dönem Başı Borçlar –0 TL

Dönem Başı Net Birikim – 805.448 TL

Finansal olarak 2016 yılını yukarıda gördüğünüz şekilde bitirip 2017’ye başladık. Karşılaştırmak gerekirse, 2016 açılış bakiyem 602.946 TL imiş, geçen 1 yılda toplam artış 202.502 TL olmuş.

2016’teki bu artışın kırılımına bakarsak da; maaşımızdan yaptığımız %30’lık tasarruf ile yaklaşık 40.000 TL, yatırımların net getirisinden de yaklaşık 160.000 TL gelmiş. Enflasyonun %9 olduğu yılda %16 getiri elde etmişim ki, gelmiş geçmiş en yüksek oranımdı…

Bakmayın bu orana; 2014’te enflasyonun bile altında kalmıştım, 2015’te de 2 puancık enflasyonu geçebilmişim. Öyle parasını ikiye üçe katlayan biri değilim, varsa bunu istikrarlı şekilde her yıl yapan gelsin tecrübelerini dinleyelim..

Amerikan Rüyası Bitti

Serinin bir önceki yazısında The Godfather’dan bile bahsederek kendi Amerikan Rüyamızdan bahsetmiştim. 2017’nin ilk yarısında bu maceranın sonuna geldik, çünkü Ms. Milyoner başarıyla mezun oldu ve yurda dönüş yaptık.

Pılımızı pırtımızı topladık, tekrardan evimize ve eski işlerimize geri döndük. Türkiye hiç bıraktığımız gibi değildi, ama özlemiştik ve gerçekten iyi gelmişti dönmek. Biliyorsunuz 2018’de ben tekrar geri döndüm ama 2 yıl uzun bir zamandı ve özellikle sevdiklerimizi çok özlemiştik. Bu yazıyı çok da uzatmak istemiyorum, buyrun rakamlar:

Tasarruf ve Yatırımlar

Sürekli vurgulamakta mahzur görmediğim: Milyoner Olmak için Yapmanız Gereken İki Temel Şey‘in tasarruf ve yatırım olduğunu tekrar söylemeden başlamayayım.

Maaştan Tasarruflarımız

Seriye bu yazıyla denk gelenlere Tasarrufun önemi için ilk sayılara bakmalarını rica edeceğim: “Nasıl Milyoner Oldu” Serisi

Tasarruf Tutarı

İş hayatım boyunca aldığım ortalama maaşlarım:

  • 2007 –  1.650 TL – 1.270 $
  • 2008 – 2.000 TL – 1.560 $
  • 2009 – 2.600 TL – 1.660 $
  • 2010 – 3.000 TL – 1.990 $
  • 2011 –  4.000 TL – 2.390 $
  • 2012 – 4.500 TL – 2.500 $
  • 2013 – 5.200 TL – 2.720 $
  • 2014 – 5.600 TL – 2.550 $
  • 2015 – 6.100 TL  – 2.240 $
  • 2016 – 9 ay ort. net – 6.200 $ (3 ay işsiz)
  • 2017 – 4 ay ort. net – 6.200 $ / 7 ay 7.000 TL – 1.890 $ (1 ay işsiz)

2017 yılının ilk 4 ayında ABD’de maaş gelirim vardı. 1 ay erken ayrıldım işten, biraz gezelim diye. TR’ye dönünce de 7 ay TL maaşım vardı. Giderek artan farkındalığımız, özellikle gelirimizin nispeten yüksek olduğu bu dönemde bizi daha fazla harcamak yerine daha fazla tasarruf etmeye yöneltti

Yatırımlar

Nasıl Milyoner Oldu Serisinde olaylar ve yatırımlar geriden geldi. Ama bundan sonra portfoyümde önemli değişiklikler yaparsam bunları blogdan duyuracağım. Yine süper kazançlı yatırımlar olmasa da, bizim gibi küçük yatırımcı için akmasa da damlar prensibine sığınabiliriz 🙂

Ev

Hala bilançomuzdaki en büyük kalem oturduğumuz evimiz. Belki bir nakit akışı sağlamıyor, ya da bize kira ödetmediği için yoksa sağlıyor mu? İlerde satarsak muhtemel değer artış kazancı?

Buyrun klasik değerlememizi yapalım. 2017 için evimizi bilançoya % 4,14 artırarak 277.000 TL olarak yazıyoruz. (artış kaynak: gyoder, biraz üstünde aldım.)

Ayrıca bir de en kötü yatırımım 1+1’i bildiğiniz üzere hiçbir değer artışı olmadan bilançoda tutuyoruz. Yine de 12 ayın 11’inde elimize cüzi miktarda kira getirisi geçmişti (bahsetmeye değer bulmuyorum).

Araba

ABD’de 16.000 $’a ikinci el ama 5 ay kullanışmış bir araç almıştık. İkinci elde bizimki kadar canlı bir piyasalarının olmadığını yaşayarak öğrendim. Maalesef çok uzun bir süre kullanmasak da satarken değerinden önemli bir kayıp yaşadık. Sadece 10.200 $’a satabildim.

Bakalım TL bazında ne kadar zararımız var:

  • Arabayı aldığımız Ocak 2016 ortalama dolar kuru 3 TL, yani maliyetimiz 48.000 TL.
  • Sattığımız Mayıs 2017 ort. dolar kuru 3,58 TL, yani satış değerimiz 36.516 TL.
  • Her ne kadar dolar bazında çok zarar olsa da, dolar kurundaki artış sayesinde bir nebze zarar azalıyor. Yine de 11.500 TL içeri girmişiz..

Türkiye’ye dönünce yaptığım yoğun araştırmalar ve karşılaştırmalar sonucunda da tam olarak 60.000 TL’ye sıfır bir araba aldık. Onun detaylarını ayrıca bir yazıyla bahsedeceğim.

Kira Sertifikası

Serinin sekizinci sayısında kira sertifikasından kısaca bahsetmiştim. 2017 yılında da değişken getiri oranlı kağıtlarımı korudum.

Elimde 70.224 TL değerinde (tahakkuk eden üzerinde biriktiriyorum) kira sertifikası var. Yıl içinde elde ettiğim kupon getirileriyle tekrar kira sertifikası alıyorum. 31 Aralık itibarıyla yaklaşık net %11 oranla (yıllık) tahakkuk eden kar payı getirisiyle (12 aylık) bilançomda 77.950 TL olarak değerliyorum. (Çok basit bir yöntem ama karmaşık hale getirmenin ciddi bir faydası olmayacak)

Altın

Sene boyunca ne aldım, ne de sattım. Yılbaşındaki 870 gram altını yılsonu için 157 gr./TL’den değerlersek, 136.590 TL toplam değere ulaşıyoruz.

Borsa

Serinin bir önceki yazısında değinmiştim: Fiziken ABD’de bulununca yaptığım bazı hisse senedi yatırımlarım olduğundan (ilgilenenler olursa nasıl olduğu hakkında iki yazı kaleme almıştım: Yurtdışı Pisayalarda İşlem Yapmak ve Vergi Konusu)

2016’da hayli güzel geri dönüş almıştım. Yıl boyunca, hatta Türkiye’ye döndükten sonra bile herhangi bir alış (çok pişmanım..) veya satış (iyi ki!) yapmadım. Buyrun 2017 rakamlarını da hisse bazlı görelim:

Amazon
  • 2016 sonu itibarıyla Amazon’un hisse değeri 750 $, elimdeki 11 hissenin toplam değeri; 8.250 $, 29.123 TL
  • 2017 sonu itibarıyla Amazon’un hisse değeri 1.169 $, elimdeki 11 hissenin toplam değeri; 12.859 $, 48.478 TL oldu.
  • Dolar bazında %56, TL bazında ise %67 artış.
Netflix
  • 2016 sonu itibarıyla Netflix’in hisse değeri 123 $, elimdeki 45 hissenin toplam değeri; 5.535 $, 19.539 TL
  • 2017 sonu itibarıyla Netflix’in hisse değeri 191 $, elimdeki 45 hissenin toplam değeri; 8.595 $, 32.403 TL oldu.
  • Dolar bazında %55, TL bazında ise %66 artış.
Tesla
  • 2016 sonu itibarıyla Tesla’nın hisse değeri 213 $, elimdeki 5 hissenin toplam değeri; 1.065 $, 3.759 TL oldu.
  • 2017 sonu itibarıyla Tesla’nın hisse değeri 311 $, elimdeki 5 hissenin toplam değeri; 1.555 $, 5.862 TL oldu.
  • Dolar bazında %46, TL bazında ise %56 artış.

2017 de bu hisseler için çok iyi geçmişti. Her ne kadar çok almadığım için pişman olsam da bu kadar bile yakalamış olmanın getirisi yetti..

Dolar

2016’da olduğu gibi 2017’de de dolar hesabımız yurtdışında yaşamamız nedeniyle (hem gelir hem de giderlerin $ bazlı olmasından) çok hareketliydi. Çok küçük meblağlar dışında önemli miktarda alış/satış işlemi bulamadım banka ekstrelerimde. Fakat daha çok ilk dört aylık maaşın girdisi ve ABD’deki aracın satışıyla yılsonu bakiyemizde artış var.

Yılsonu dolar bakiyemiz 77.052 $ olarak gerçekleşmiş. Bu rakamın Türk Lirası karşılığı da 3,77 $/TL kurundan 290.486 TL olmaktadır.

Türk Lirası

Banka ekstresine göre 2017 yılsonu değeri 17.287 TL olarak gerçekleşmiştir.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)

2017’de de azar azar da olsa katkı yapmaya devam ettik, yıl sonu itibarıyla 24.961 TL değere ulaşmış, tamamı devlet borçlanma araçları fonundaydı. Fakat 2017’nin ortalarında (maalesef tam tarihi not almamışım) %50’sini hisse senedi fonuna aldım.

Bilanço – 2017

2017 yılını yaklaşık %50 tasarruf oranı ile kapatmışız. Yatırımlar konusunda daha karışık bir durum var:

  • Evimizin değeri 266.000 TL’den 277.000 TL’ye %4 artmış,
  • 1+1’in değeri 75.000 TL’de sabit kalarak yerinde saymış,
  • Altınlar 113.100 TL’den 136.590 TL’ye %21 değer kazanmış,
  • ABD Piy. Hisseleri 52.421 TL’den 86.744 TL’ye %65 artmış,
  • Dolarda durum yıl içi hesabım sürekli hareketli olduğundan karışık yıllık artış oranı olan %8’i baz alalım,
  • Kira Sertifikası ise 70.224 TL’den 77.950 TL’ye %11 getiri oranı yakalamış,
  • Toplam yatırım getirisi ise %12 olarak gerçekleşmiş. 2017 yılı enflasyonunun %11,92 olduğunu görüyoruz. Maşallah, ancak enflasyon oranı kadar getiri elde etmişim.. Tabi Amazon vs. gibi getiri oranım çok yüksek ama yatırdığım para bütün birikimim içinde önemli miktarda değil. Bu yüzden etkisi sınırlı kalıyor. (İlgili kalemlerde bilançodan farklılıklar görüyorsunuz, çünkü yıl içi alım/satım maliyet ve kazançları da içinde yer alıyor)

 

Artık milyonerim!! Param benim için çalışıyor! Eğer sabırlı bir yatırımcı olursanız sizin için de çalışacak… Peki benim kadar sabırlı olabilir misiniz?

 

2017 – 31 Aralık itibarıyla (tutarlar o günün parası değeriyledir)

Dönem Sonu Varlıklar  – 1.046.018 TL

  • 277.000 TL değerinde Ev
  •  75.000 TL değerinde 1+1
  • 60.000 TL değerinde Araba
  • 136.590 TL değerinde Altın (870 gram)
  •  86.744 TL değerinde ABD Piy. Hisse
  • 290.486 TL değerinde Dolar
  •   77.950 TL değerinde Kira Sertifikası
  •   17.287 TL değerinde Türk Lirası Mevduat
  •  24.961 TL değerinde BES bakiyesi

Dönem Sonu Borçlar – 0 TL

Dönem Sonu Net Birikim – 1.046.018 TL

 

Küçük bir not düşmek gerekirse 2 yıla varan süreyle ABD’de bulunmamız sebebiyle bilançoda bir “dolarizasyon” olduğunu farketmişsinizdir. Biz de bunu farkediyorduk, hatta Türkiye’ye dönünce biraz ağırlığı azaltma niyetimiz de vardı. Borsa İstanbul’daki 2017 rallisine katılmak istiyordum, ama aktif bir yatırım yönetimi yapamadım. Her işte bir hayır vardır derler, sanırım bu pasiflik doğru zamana denk geldi..

Mr. Milyoner


Yazıyı beğendiyseniz diğer popüler yazılarım:

Yeni yazılar için TwitterFacebook ve Instagram hesaplarından takipte kalın!

Beğendiyseniz lütfen sosyal medyada paylaşın! Soru ve görüşlerinizi de yorum olarak bırakın! Teşekkürler

Beğendiysen paylaş lütfen!

Previous

Statünün Değil, Varlığın Peşinde Ol

16 Comments

  1. Salim

    “İşten bile değil” olmalı 🙂 Tebrikler! Artık altınlarınız kesenizde şıngırdıyor 🙂 Darısı başımıza.

    • Merhaba Salim Bey,

      Sağolun yazı düzeltmem işten bile değil 🙂 Altınların önemli bir kısmını 2018de bozmuştum maalesef…

  2. Aykut

    Allah daha çok versin Hocam. Ellerine sağlık aydınlatıyorsun bizleri çok teşekkür ederiz.
    İzindeyiz her zaman 🙂

    • Merhaba Aykut Bey,

      Est. Yalnız zaman gittikçe kötüleşiyor.. Artan enflasyonla bizim gibi kısıtlı bütçeler sarsılacak.. Biz tasarrufları artıralım derken aynı ürünleri aynı miktarda tüketerek bile daha fazla harcamış olacağız. Açıkçası ben bu aralar biraz karamsarım, umarım bize etkisi sınırlı kalır.

      Selamlar.

  3. Harun Aslan

    Bloğunuzu ilk günlerden itibaren takip ediyorum. Son birkaç yılı bugün okudum gerçi 😆 İlham verici bir hayat hikayesi olmuş. Paylaşımlarınız için teşekkürler. BES ve Kira Sertifikası halen devam ediyor mu?

    • Merhaba Harun Bey,

      İlginiz için teşekkür ederim. Aslında sıradan bir hayattan sıradışı sonuçlar çıkan bir örnek 🙂 BES aynı şekilde cüzi katkılarla devam ediyor, fakat borsanın düşüşüyle oradaki birikimde ciddi azalma oldu (%50 hisseye geçmiştim 2017de). Kira sertifikası da devam ediyor, hatta 2018’de artarak. Fakat artık değişken kar payı oranlı olanlarını tercih ediyorum, malum faizler artıyor.

      Selamlar.

  4. eline sağlık hocam, çok güzel bir çalışma oldu, okuyuculara epey yol gösterdi. şahsen ben çok yararlandım. benzer yazılarının devamını bekliyoruz. (araç alımı, ev alımı gibi konular, yurtdışında yaşam, yabancılarda tasarruf kültürü vb.)

    yatırımların çok güzel, iki yer için eleştirim olacak getirisi enflasyonu geçemeyen, eskime durumu olan 1+1 gibi bir yatırımı uzun süre elinde tutmaman iyi olur diye düşünüyorum. cüzzi kira için 1+1 tutup kiracıyla, vergiyle vs. uğraşacağına o parayla bistte bile sağlam hisse alsan çok iyi olurdu diye düşünüyorum.

    ikincisi doları sadece dolar olarak tutuyorsun sanırım, eurobond yada vadeli döviz yapabilirmişsin, hatta abd borsalarında bu kadar güzel getiri varken en azından yarısını abd borsalarında değerlendirebilirdin. artık milyoner oldun, hatta dolar kuru sayesinde 2. milyon da çok uzak değil, daha da çok kazanıp daha mutlu bir hayat geçirirsin umarım.

    hisse.net de yurtdışı borsalarında hisse senedi işlemleri başlığı var, altında senin yazıların da paylaşılıyor, epey yol gösterici oluyorsun, seni de bekleriz. teşekkürler tekrardan.

    • Merhaha Sinyor,

      Sağol, senin yorumların ve yapıcı eleştirilerin de bana moral oluyor bu süreçte. Evet artık kendi hikayemi bitirdim, bundan sonra elimden geldiğince ben dahil hepimizin ihtiyacı/öğreneceği konulara eğileceğim. Bahsettiğin konularda önce araştırıp bilgileri süzgeçten geçirdikten sonra ne anladıysam, ne kadar anlatabilirsem yazıya dökeceğim. Bakalım. Mesela biraz önce New York Times’da ilham verici bir yazı okudum, onu Türkçeye çevirip yayınlamak istiyorum.

      Aslında 1+1’i aldıktan 1 yıl geçtikten bu yana satmayı düşünüyorum (hala).. Ama bi umut fiyatı artar diye bekleye bekleye bugunlere geldim.. Bir nevi stop-loss noktasını da çoktan geçtim. Ortak alım olması da tabii biraz komplike. Özetle herhalde portfoydeki yeri küçüldü ve uzun bir süre daha duracak elde…

      Yazılarda bahsettiğim gibi amazon gibi hisselere hep daha fazla yatırmadığıma tühlendim. Amazonu hatta artık çok arttı diye geçenlerde 1500 $den sattım, şimdi 2000$lere ulaştı.. Bu saatten sonra da elim varmıyor, çok pahalı geliyor. Bakalım bir düzeltme olursa, aylık toplama şeklinde bir strateji düşünüyorum. Birlikte tartışırız.

      Önceleri hem %2ler seviyesindeki düşük faiz hem de döviz bakiyem önemli tutarda olmamasından pek yatırımı düşünmedim. Ama 2018’de dövizi daha efektif kullanmaya başladım, çünkü artık kayda değer getirisi oluyor. 2018 için de bir yazı olacak. 2019dan itibaren de aylık portfoyun durumu ve yapabilirsem harcamaları da içerek yazılar düşünüyorum..

      Hisse.net’e okumak için bakıyorum arada, ama biraz daha zaman ayırabilirsem yazmak için de geleyim 🙂

      Selamlar dostum

  5. melih

    merhabalar sonunda seriyi bende bitrdim elinize sağlık Allah arttırsın 🙂 yatırımlarınızdaki kira sertifikası yerine TR bist teki yada abd deki temettü veren hisselere alım yapmayı düşünmediniz mi , halen kira sertifikasında mısınız ?

    • Merhaba Melih Bey,

      Portföy çeşitliliği adına hala tutuyorum. Hisse senetlerine yatırımda geç kaldım, bakalım eğer bir düzeltme/düşüş görürsem piyasalarda girebilirim. Temettü yatırımcılığı için emeklilik dönemini düşünüyorum. Ama birlikte sürekli beyin fırtınası yapmaya devam ederiz 🙂

  6. faruk

    Bu süreci paylaştığınız için teşekkürler.

    Benim hikayenizden çıkarımlarım:
    1-Tasarruf olmadan yatırım olmaz.
    2-Finansal okur-yazarlık hayat boyu süren bir süreçtir..
    3-Doğru eş seçimi ve erken evlilik önemlidir.

    • Merhaba Faruk Bey,

      Zaman ayırıp okuduğunuz için ben teşekkür ederim. Erken evlilik 😀 Dediğiniz gibi doğru eş seçimi olmazsa erken veya geç.. zor.

  7. Emre

    Daha yazmayacak mısınız? Final diyince aklıma geldi sormak istedim.
    Fikir sahibi olmayı sağlayan ve vizörümü genişleten bir yazı dizisiydi teşekkürler.

    • Merhaba Emre Bey,

      Sağolun ilginiz için. Yazmaya elimden geldiğince devam, serinin finalini yaptık sadece. Daha yazacak çoooook konu var 🙂

  8. Aret

    Siz zaten şu an elinizdeki dolar, tesla, amazon ,netflix ve altın birikiminiz ile milyonersiniz evler de cabası tebrikler sabrın ve disiplinin başarısı.
    Darısı benim başıma inşallah bende uv olarak hisse senedi topluyorum Amerikan ve Türk borsasından kısmet..

Bir cevap yazın

Tüm hakları saklıdır. & İzin almadan kullanılamaz

%d blogcu bunu beğendi: